فولكلور اورميه                   
آداب ورسوم و اعتقادات مردم آذربایجان و اورمیه
انسان يارانديغي گوندن طبيعتين وورغونودور. طبيعت انسانا چوخ شئي اؤيرتميش‌دير. بو حاقدا بؤيوک آلمان فيلوسوفو ل. فئيرباخ دئميش‌دير: »هئچ بير کيتاب اينسانين بيليگيني طبيعت قدر زنگينلش‌ديره بيلمز«.
اون دوققوزونجو عصرين گؤرکملي ائل صنعتکاري اولان آغدابانلي قوربان اعجازکار طبيعتين آغوشوندا دوغولموش، ياشا دولموش و کمالا چاتميش‌دير.
شاعرين دوغما کندي آغدابان گؤزل منظره‌لي، آخارلي-باخارلي بير يئرده‌دير.اوجا داغ‌لار دؤرد بير طرفدن کندي دؤوره‌يه آلميش‌دير. قوربان اونو کمالا چاتديران بو داغ‌لار حاققيندا بئله دئميش‌دير:
آغچينقيل، تک¬سؤيود، آي¬قيربولاغي، آغداش، اورومباسار، بديربي داغي،
ايستي¬سو، دلي¬داغ، تاختا يايلاغي، موروو، منديل نئچه داغ‌لار گؤرونور.
بير چوخ صنعتکارلار کيمي قوربان دا ايلک قوشمالاريني طبيعت گؤزل‌ليكلرينه حصر ائتميش‌دير. او، اول‌لر آشيق علعسگرين ياراديجيليق يولونو مقبول سايميش و اوندان بهره¬لنميش‌دير. مسئلن، آشيق علعسگر»يايلاق« آدلي گرايليسينين بير يئرينده دئيير:
آچيلسين گولون، نرگيزين، تزه مورغوزار او يايلاق.
قوربان ايلک ياراديجيليق محصولو اولان »داغ‌لار« گرايليسيندا آشيق علعسگرين معلوم ايفاده¬لريني تکرار ائدير، اونون تأثيريندن قورتارا بيلمير. قوربان يازير:
سلبي ايله قورباني شاد، ائيله، مورغوزار اول داغ‌لار.
قوربان ميصرا‌لاري، بندلري برکيمميش اولان بو شعيريني سئوگي‌ليسي سلبييه حصر ائتميش‌دير.
لاکين قوربان ياراديجي‌ليقدا بير نقطه‌ده دايانيب دورمور، دؤورون تحصيل گؤرموش بو صنعتکاري آدديمبا-آدديم ايرليله¬يير، بؤيوک کلاسيکلري اوخويور، نهايت موللا پناه واقيفين محببت ليريکاسي ايله قوووشور. او، اؤز دؤورونده موترققي رول اويناميش اولان »قوربان بولاغي« مجليسيني يارا‌دير.
بؤيوک ائل صنعتکاري آشيق علعسگر ، آشيق بستي، اوستا عبدالله، سونرا‌لار روستم، چپلي محمد، آيريم احمد، اوغورلو، نؤورس ايمان، آشيق شمشير بو مجليسده اؤز قوشمالاريني بير-بيرينه سؤيله¬ميش، قوربانين اوخودوغو کيتاب‌لارا، شرق کلاسيکلري‌نين اثرلرينه ساعت‌لارلا قولاق آسميش‌لار.بيز سونرا‌لار هر ايکي صنعتکارين آشيق علعسگر له قوربانين بير-بيري‌نين ياراديجيليغيندان تاثيرلنديگي و فايدالانديقلاريني گؤروروک.
قوربانين اؤزونه مخصوص اوريژينال ياراديجي‌ليق يولو واردير.
اونون شعيرلرينده بديعاتلا علم بيرلشير. او، طبيعتي ترننوم ائتديکده بئله صيرف تصويرچي‌لييه اويمور. هئچ اولمازسا جمعيت حاققيندا بير سؤز دئيير.
ازل خيلقتيميز تورپاق‌دان، سودان،
سن بيزه آتاسان، آناسان، داغ‌لار.
بو بيتده قوربانين داغ‌لارا اولان محببتي ايله ياناشي، حياتا باخيشي دا آيدملاشير. او، اينسانين يوخدان خلق اولونماسي فيکري‌نين عليهينه‌دير. »لوقمان نفسلي« داغ‌لار قوربان اوچون توکنمز بير ياراديجي‌ليق منبعيي اولموش‌دور.
او، بو مؤوضودا بير چوخ گرايلي و قوشما يازيب-ياراتميش‌دير.
آکادئميک م. ابراهيم¬اوو»آشيق پوئزياسيندا رئاليزم« آدلي مقالسينده يازير:
»..داغ‌لار خاريجي و داخيلي ظولومکارلارا قارشي موباريزه‌ده عصرلر بويو خالقا و خالق قهرمانلارما طبيعي سيغما‌جاق، طبيعي قالا اولوب. داغلارين آشيق پوئزياسيندا بو قدر گئنيش مدح اولونماسي تعجّبلو دئييل‌دير«.
قوربانين ايدئالينا گؤره بير عدالتلي ديوان قورولسا هر ايش نيظاما دوشر. داغ‌لاردان مجنون ناله¬سي کسيلر، يار-يارا قوووشار، ائل-ائلات آزاد اولار و خوشبخت ياشايار.
بير محببت آشيغي کيمي قورباني »صحرا‌لاردان«، »داغ‌لاردان« گلن سس ناراهات ائدير.هله وار داغ‌لاردا مجنون ناله¬سي، گلير قولاغيما کسيلمير سسي.بو سس‌دن، ناله¬دن تنگه گلن شاعر مجنونون دردينه شريک اولور. او، عصيانکار گؤرکم آليب، سسيني بير آز دا اوجال‌دير. صحرا‌لاردان گلن ناله، سس ندير؟ کسيلسين بو قووغا، قال تامام اولسون!
آشيق علعسگرين معاصري و ياخين دوستو اولان آغدابانلي قوربانين ياراديجي‌ليغي اساساً بيرينجي دونيا محاربه‌سي دؤورونه دوشور. او دؤورون حاديثه¬لري قوربان ياراديجيليغيندا اؤز بديعي عکسيني تاپميش، اونون سؤز صنعتينده آبيدلشميش‌دير.
قوربان اؤز شعيرلرينده جانلي خالق ديليندن باجاريقلا استفاده ائدير، طبيعتدن آلديغي تشبيه¬لري يئرلي-يئرينده ايشلدير. بو ايسه اونيم شعيلري‌نين بديعي‌ليگيني خيلي آرتيرير.
باغلا دهنه، گليب آرخا شولو سو،
آچ بير اوزون باخيم گؤزو دولوسو.
قورباني دؤيوبدور قهرين دولوسو،
بوستان تک سارالدين تاغ زامانيندا.
او، طبيعتي انسان‌دان، انساني دا طبيعت‌دن آيري دوشونمور. اونون ياراديجيليغيندا اينسان گولنده طبيعت ده گولور، انسان آغلاياندا طبيعت ده آغلايير. شاعر طبيعتين بويالارين‌دان باجاريقلا استفاده ائدير، شعيرلرينه يئني رنگلر وورور. اونيم شعيرلريني اوخوياندا آدام ايکي گؤزل‌ليگي بير يئرده آختارير: انسان و طبيعت گؤزل‌ليگي.
نازلي يار باغچاني سئير ائديب گلير،
توتوب‌دور دستينده گول قوشا-قوشا.
باد اسنده زولفو بنزر سونبوله،
آينا قاباغيندا تئل قوشا-قوشا.
قوربان گئنيش مشاهده‌لي، اسرارانگيز داغ‌لارا درين‌دن بلد اولان بير صنعتکاردير. اونون شعيرلرين‌دن داغ چيچکلري‌نين عطري دويولور، شام اوسته سيزلايان آرينين بالي سوزولور. اونيم شعيرلرينده طبيعت‌دن آلمميش اوريژينال تشبيه و ائپيتئتبره تئز-تئز راست گليريک.
سن‌سيز بو قوربان سيزيلدار،
جيسميم آغلار، جان سيزيلدار.
گؤرسه آري، شان سيزيلدار،
اولماز آييرماق اوستون‌دن.
آشيق قوربانين شعيرلري بيزده طبيعته قارشي بؤيوک بير ماراق و درين محبت حسي اويا‌دير. گنجلريميزين ائستئتيک ذؤوقونون اينکيشاف ائتديريلمه‌سي و خالق ادبياتيميزين تدقيقي نؤقطه¬يي-نظرينده بو شعيرلرين اهميتي مثل‌سيزدير.

یازان: سدنیک پاشا- کوچورن:محمدرضا اسماعیل زاده

ارسال در تاريخ دوشنبه ۱۶ مرداد ۱۳۹۱ توسط محمدرضا اسماعیل زاده
.: Weblog Themes By Blog Skin :.

اسلایدر